İŞÇİNİN REKABET YASAĞI

12 Oca

İŞÇİNİN REKABET YASAĞI

Genel No Response

İşçilerin, iş gördükleri esnada öğrendikleri bilgilerin saklanması, işletmelerin rekabet etme gücü açısından önem taşımaktadır. İşçinin iş sözleşmesi devam ederken bu bilgileri saklaması SADAKAT BORCUNUN bir gereğidir. Ancak işçinin sadakat borcu iş sözleşmesinin sona ermesi ile kalkar. Kural olarak işçi, çalışma serbestisi gereği önceki işvereni ile rekabet etme serbestisine sahip olacaktır. REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİ bu noktada işlevsel bir niteliğe sahiptir.

İşverenin haklı menfaatlerini koruyan rekabet yasağı sözleşmesi, işçinin çalışma özgürlüğüne müdahale ettiğinden dolayı kanunda belirlenen geçerlilik koşullarına bağlanmış ve hakime sözleşmeye müdahale etme yetkisi tanınmıştır. İş sözleşmesi sona erdikten sonra hüküm doğurabilecek rekabet yasağı sözleşmesi Türk Borçlar Kanunu’nun 444-447 maddelerinde düzenlenmiştir.

Rekabet yasağı sözleşmesi; iş sözleşmelerinde bir hükümle düzenlenebileceği gibi işçi ile işveren arasında ayrı bir sözleşme ile de oluşturulabilecektir. Rekabet yasağı sözleşmesi için, iş sözleşmelerinin türüne(belirli/belirsiz/kısmi/tam süreli vs) göre bir sınırlama bulunmamaktadır. Bu durumun tek istisnasını Basın İş Kanunu’nun 13/2 maddesine göre gazetecilere ilişkin rekabet yasağı sözleşmesinin geçersiz olduğunu düzenleyen emredici hukuk normu oluşturmaktadır.

Kural olarak tek tarafa (işçiye) borç yükleyen rekabet yasağı sözleşmelerinde işverenin rekabet yasağı yapacak işçisine belirli bir ödeme yapması da kararlaştırılabilmektedir.

REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİNİN DÜZENLENME ZAMANI

Rekabet yasağı sözleşmesi, uygulamada genellikle iş sözleşmesine konulan bir hükümle karşımıza çıkmaktadır. Buradan çıkan sonuca göre işçi en erken iş sözleşmesini imzaladığı sırada rekabet yasağını da kabul etmiş olmaktadır.

Doktrinde ağırlıklı görüş, iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra akdedilecek rekabet yasağı sözleşmesinin geçerli olmadığı yönündedir. İş ilişkisinin sonlandırılmasından sonra artık TMK md 2 ile 23 ve  TBK 26 ile 27 maddeleri uygulama alanı bulacaktır.

İş sözleşmesinin ihbar süresi verilerek feshedilmesi halinde, ihbar süresi içinde işçi ile rekabet yasağı sözleşmesi yapılabilecektir.

REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİ İÇİN ARANAN KOŞULLAR

  1. REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİ YAZILI YAPILMALIDIR. Rekabet yasağı sözleşmesi yapıldıktan sonra değişiklik yapıldığı takdirde değişiklik de yazılı yapılmalıdır. Sözleşmede işçinin imzasının bulunması yeterlidir. Sözleşmenin yazılı olarak yapılıp yapılmadığı noktasında çıkan uyuşmazlıklarda ispat yükü işverene aittir. ,
  2. İŞVEREN AÇISINDAN ARANAN KOŞULLAR
  3. İşverenin korumaya değer haklı bir menfaatinin bulunması gerekmektedir.
  4. İşverenin önemli bir zarara uğrama ihtimali bulunmalıdır.
  • İŞÇİ AÇISINDAN ARANAN KOŞULLAR

Rekabet yasağı sözleşmesinin işçi açısından aranan koşulu işçinin fiil ehliyetine sahip olmasıdır.

REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİNİN SINIRLARI

  1. İŞÇİNİN EKONOMİK GELECEĞİ TEHLİKEYE DÜŞÜRÜLMEMELİDİR. Hiçbir sınırlama içermeyen, işçinin çalışma yaşamı boyunca devam edecek bir rekabet yasağı sözleşmesi işçinin çalışma özgürlüğünü tamamen ortadan kaldıracaktır. Rekabet yasağı sözleşmesi ile işçinin ekonomik açıdan zarara uğraması olasıdır. Ancak kanunda öngörülen sınırlamalar ile işçinin ekonomik geleceği ile işverenin ticari menfaatleri arasında denge sağlanmak istenmiştir.
  • SÜRE BAKIMINDAN SINIRLIDIR. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile rekabet yasağı süresinin özel durumlar ve koşullar dışında 2 yılı aşamayacağı düzenlenmiştir. Rekabet yasağı sözleşmesine ilişkin azami süre iki yıl olmakla birlikte her olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir. İşçinin sahip olduğu sırrın niteliği ve müşteri çevresini tanıması arasında sözleşmenin süresinin belirlenmesi açısından fark bulunmalıdır. Örneğin işçinin müşteri çevresine hakim olması halinde daha kısa bir süre belirlenebilecekken, teknik iş sırları açısından daha uzun bir süre belirlenebilecektir. Ancak her durumda rekabet etmeme süresi 2 yılı aşamayacaktır. Süre iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten başlar.
  • YER BAKIMINDAN SINIRLIDIR. Bu sınırlamanın sözleşmede bir şehir ya da bölge olarak gösterilebileceği gibi, işverenin faaliyet alanı olarak kabul görmesi de mümkündür. Rekabet yasağı sözleşmesinde yer açısından bir düzenleme bulunmaması halinde Yargıtay, sözleşmenin geçersiz olduğuna karar vermektedir. Rekabet yasağında yer bakımından belirleyici unsur işverenin faaliyet alanıdır. İşverenin faaliyet alanını aşar nitelikteki rekabet yasağı sözleşmeleri geçersizlik yaptırımıyla karşı karşıya kalabilecektir. Yer sınırlamasının belirli ve işçi tarafından anlaşılabilir olması gerekmektedir. Tüm Türkiye’yi kapsar nitelikteki rekabet yasağı sözleşmesinin geçersiz olduğuna ilişkin Yargıtay kararları mevcuttur.
  • KONU BAKIMINDAN SINIRLIDIR. Bu açıdan esas olan işletmenin faaliyet alanı ve işçinin işletmede yaptığı işle doğrudan ilgili, somut ve fiili göreviyle sınırlı kalmasıdır. Genel bir ifadeyle ‘’bilgisayar alanında çalışamaz’’ ya da ‘’muhasebe işleri göremez’’ şeklindeki sınırlamalar, bir mesleğin yasaklanması anlamına geleceğinden geçersizidir.

SÖZLEŞEMEDEKİ AŞIRI SINIRLAMALARA HAKİMİN MÜDAHALESİ

Hakimin rekabet yasağı sözleşmesine müdahalede bulunabilmesi için yer, konu ve kapsam bakımından olan sınırlamaların sözleşmede aşırı nitelikte öngörülmüş olması gerekmektedir. Zaman, yer ve konu bakımından uygun sınırları aşarak, işçinin ekonomik geleceğini tehlikeye sokan rekabet yasağı sözleşmesinde hakim, bu sınırların kapsamını daraltabilir, aşağı çekebilir, sözleşmenin hükümlerini değiştirebilir veya yasağı tamamen ortadan kaldırabilir.

Rekabet yasağı sözleşmesinde hiçbir şekilde yer, kapsam ve zaman bakımından sınırlama içermemesi durumunda sözleşme geçersiz olacaktır.

REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİNE AYKIRI İŞÇİ DAVRANIŞLARI

  • KENDİ HESABINA RAKİP İŞLETME AÇMAK
  • BAŞKA BİR RAKİP İŞLETMEDE ÇALIŞMAK
  • RAKİP İŞLETME İLE BAŞKA TÜRDEN BİR MENFAAT İLİŞKİSİ İÇİNDE BULUNMAK

REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİNE AYKIRI DAVRANMANIN YAPTIRIMI

  1. İŞVEREN, UĞRADIĞI ZARARIN TAZMİNİNİ TALEP EDEBİLİR. Rekabet yasağına aykırı davranan işçi, bunun sonucu olarak işverenin uğradığı bütün zararı gidermekle yükümlüdür.
  2. CEZAİ ŞART TALEP EDİLEBİLECEKTİR.  Rekabet yasağı sözleşmesine aykırılık halinde işçinin işverene ödeyeceği bir cezai şart kararlaştırılabilir. Ceza koşulu zarardan bağımsızıdır. Ancak işverenin zararı varsa, işçiden aynı anda tazminat ve ceza koşulunu talep edemeyecektir. Cezanın karşılamadığı oranda tazminat talep edilebilecektir. Bu halde dahi işveren tarafından işçinin kusurunun ispat edilmesi gerekmektedir. Ceza koşulu taraflarca serbestçe belirlenebilecek olup, ancak aşırı nitelikte cezai şarta hakimin müdahalesi mümkündür.

İşçi tarafından cezai şart ödenmekle rekabet yasağı sözleşmesinden kurtulma imkanı bulunmaktadır. İşveren tarafından TBK 446 maddesi gereği, ceza koşulunun ödenmesi halinde sözleşmeden ortadan kalkmayacağı şeklinde bir hüküm sözleşmeye eklenmekle bu durumun önüne geçilebilmektedir.

  • SÖZLEŞMEYE AYKIRI DAVRANIŞIN SONLANDIRILMASI TALEP EDİLEBİLİR. Ancak bu talebin mahkemece kabul görebilmesi için sözleşmede açıkça hüküm altına alınmış olması gerekmektedir. Rekabet yasağına aykırı fiilin sona erdirilmesine hakim tarafından karar verilmesi halinde, rekabet oluşturan fiil durdurulur.

REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİNE AYKIRILIK HALİNDE GÖREVLİ MAHKEME

Rekabet yasağı sözleşmesine aykırılık halinde açılan davalara bakmakla görevli mahkeme TİCARET MAHKEMELERİ’dir. Yargıtay son yıllarda görüş değiştirerek söz konusu uyuşmazlıklara bakmakla görevli mahkemelerin iş mahkemeleri değil, ticaret mahkemeleri olduğu görüşünü benimsemiştir.

REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ

  • GENEL SEBEPLER
  • Tarafların anlaşması
  • Rekabet etmeme süresinin dolması
  • İşçinin ölümü
  • ÖZEL SEBEPLER
  • Yasağın devam etmesinde işverenin gerçek bir yararının kalmaması
  • İşverenin haklı bir sebep olmaksızın iş sözleşmesini feshetmesi
  • İşçinin, işverenden kaynaklı bir sebeple iş sözleşmesini feshetmesi
  • İşverenin rekabet yasağı sözleşmesinden vazgeçmesi


83 Comments

Would you like to join the discussion? Feel free to contribute!

Write a Reply or Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

İcra Hukukunda Takip… Haziran 24, 2018 KIDEM TAZMİNATI Ocak 12, 2020